Vrolijk gekwebbel in de gaskamer

Muzeum Auschwitz is steeds meer een toeristische attractie, verstilde plechtigheid en waardige herinnering verder weg

Een trip naar Auschwitz, het is niet iets dat als eerste in mij opkomt wanneer ik in Krakow ben. Na een eerder bezoek elf jaar geleden, wilde ik er toch weer eens heen. Auschwitz brengt de toeristenindustrie van Krakow inmiddels een flinke duit op. Verslag van een vervreemdend winters uitje, in februari 2008.

Toeristen positioneren zich en maken een foto van de toegangspoort tot Auschwitz: 'Arbeit Macht Frei'. In 2011 kwamen voor het eerst meer dan een miljoen toeristen naar Muzeum Auschwitz

De entree van de voormalige Poolse hoofdstad Krakow is opzienbarend verbeterd gedurende de afgelopen jaren; een compleet nieuw busstation en het fonkelnieuwe Galeria Krakowska werden tegenover Kraków Główny gerealiseerd. Ooit was het een rommelig busstation met zo haar eigen charme.

Het is midden februari en er zijn nog geen hordes toeristen aanwezig die zich op zomerdagen massaal naar ‘toeristische attractie Auschwitz’ verplaatsen. (Het concentratiekamp telt in 2011 inmiddels meer dan een miljoen bezoekers per jaar-HJ31/01/12)
Want dat is het, het voormalig nazi-vernietigingskamp werd een belangrijke trekpleister voor buitenlandse toeristen in Krakow. Gaat zo samen mee in het toeristisch pakket: communistische route door Nowa Huta, het Wawel-kasteel, de ongeëvenaarde Middeleeuwse rynek met de immer schone Sukkienice, joodse wijk Kazimierz en …Auschwitz. Alles te doen in één lang weekend.

Op het stationsplein worden we direct aangeklampt door ene Mariusz. “Going to Auschwitz, i can offer you transport?”. We lopen door en delen vriendelijk mee dat we nog niet zeker zijn of we vandaag –een mooie zonnige dag, tenslotte ook geschikt voor een lange wandeling door de stad-wel gaan. Mariusz blijft ons achterna lopen de stationshal in en probeert ons nog driemaal te overtuigen van zijn diensten. De toegangsprijs en alles zou erbij inbegrepen zijn, inclusief het wachten tot we uitbezichtigd zijn in “Muzeum Auschwitz”.

Wanneer we de tunnel ingaan onder het station richting de busdekken, neemt een collega van Mariusz het over en begeleidt ons al offrerend naar de trappen. “My friend says 100 zloty per person, but i will do it for 80 zloty per person”. Vanaf het centrale busstation van Krakow, bovenste dek, gaat de bus naar Auschwitz Muzeum ongeveer eenmaal per uur. Het is een vaste dienstregeling richting industriestad Oświęcim, zoals de stad op zijn Pools heet. Behalve toeristen vervoert zij vooral Polen die op een lokale bestemming moeten zijn. We betalen 9 zloty per persoon voor de tocht over hobbelige, glooiende, binnenwegen. Zestig kilometer en anderhalf uur reistijd. Het is een maandagmorgen, overal hangt buiten de was te wapperen in het bijna voorjaarsachtige weer van vandaag.

Desolaat landschap
De zware industrie rond Oświęcim maakt het landschap stuitend lelijk; de straten dragen er doelmatige namen als Fabrieksstraat en Chemische straat; de streek doet mij desolaat en treurig aan. Voor het drukke treinstation, waar ook wagons met kolen staan,  maken we een scherpe bocht –juist ja- over de Dombrowastraat, vernoemd naar de Dombrowa kolenbekken, richting het voormalig concentratiekampterrein.

Zelfs op deze eenzame februaridag zijn daar een handvol toeristische bussen geposteerd. Er verzamelen zich groepen bezoekers buiten bij het massieve, grijze, ingangsgebouw. Binnen in het Auschwitz-restaurant zit een schoolklas aan de Coca Cola, Fanta en een versnapering. Van de zacht dwingende mededeling bij de ingang om stil te zijn, niet te praten en zodoende te respecteren wat er ooit op deze grond is gebeurd, blijkt weinig. Er wordt gewoon gezellig gekeuveld. Wanneer ik aan de kassajuffrouw vraag naar de entreeprijs voor Auschwitz blijkt die gratis te zijn, wel kan een plekje besproken worden in een groep onder leiding van een gids.

Naar buiten, het kampterrein op: de dubbele rijen prikkeldraad geven een beklemmende, angstige, sfeer. Maar die wordt teniet gedaan door een gezinnetje dat zo het lijkt volstrekt onwetend onder de cynische kampleuze “Arbeit macht Frei” gaat staan. Pa gehurkt een zo mooi mogelijk plaatje schietend met zijn camera. Meer toeristen die de ingang fotograferen. Iets achteruit, nee nog iets achteruit. Ja zo staan ze precies onder het Nazi-welkom.

In de barakken die als tentoonstellingsruimte zijn ingericht, kijken drie rijen foto´s van kampslachtoffers op ooghoogte vanaf de flanken van de corridor de toeristen ijzingwekkend aan.

In de barak des doods, nummer 11, wordt de beestachtig wrede kant van het kampregime helemaal duidelijk. We zien waar de wereldberoemde Poolse priester Maximillian Kolbe aan zijn einde kwam. Het is slechts één van de duizenden verhalen uit Auschwitz.

Ergerniswekkend is het vrolijke gekwebbel van toeristen in de gaskamer van “Auschwitz Muzeum”. Vlak voor de verbrandingsovens en de ruimte waar slachtoffers hun Zyklon B-douche kregen, worden de gruwelijkheden nou niet bepaald in deernis en ootmoedig herdacht. Het bordje met de wijsvinger op gesloten lippen vraagt wederom tevergeefs meer respect.

Auschwitz is vervreemdend. Het verleden lijkt voor mijn gevoel losgekoppeld te zijn van het heden. In ‘40-45’ een schandplek waar de mensheid haar meest wrede kant liet zien. Nu louter een toeristisch vermaak voor sommigen. Waar twintig jaar geleden nog geen bewegwijzering naar het kamp was, begint die nu al op vele tientallen kilometers afstand, in de toeristencentra. Het is als altijd wanneer iets oorspronkelijks ten prooi valt aan toerisme. Vervlakking. Een cultureel volksdansje in het rond, hol vermaak. De krachtige symbolische betekenis vertroebelt naar ‘iets dat je als toerist toch echt eens gezien moet hebben’.
Het oorspronkelijk karakter verandert, hoe goed men ook haar best doet het te bewaren. Hoe dan ook.

Dit verhaal verscheen eerder in Biuletyn 1 van 2008

Dit bericht werd geplaatst in Biuletyn, EK 2012, Krakow. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s