Ali Ufki uit Lwów

Ali Ufki alias Wojciech Bobowski berijmde een verzameling psalmen in de Oud-Turkse taal (Osmaans) die bekend staan onder de naam Mezmurlar

‘Poolse Ali Ufki’ uit Lwów wilde een brug
tussen islam en christendom slaan.

2009 was het Calvijnjaar, de alom bekende  Zwitserse kerkhervormer wiens invloed en sobere leefstijl voor altijd verklonken is met de Nederlandse cultuur. Veel minder bekend is de invloed op de Turks-christelijke cultuur van De Poolse Wojciech Bobowski, die als Ali Ufki de volledige bijbel naar het Osmaans vertaalde. Een van oorsprong Poolse voorvechter van begrip voor zowel het christendom als de islam; geïnspireerd door het prille Geneefse calvinisme.

Ali Ufki werd geboren als Wojciech Bobowski in het Poolse Lwów van 1610, het huidige Lviv in de Oekraïne. Bobowski was van protestantse huize en werkzaam als kerkmusicus. Waarschijnlijk – hoewel de bronnen elkaar daarover tegenspreken – werd hij tijdens een rooftocht van de Krimtataren gevangen en meegevoerd. In 1638 werd hij als slaaf verkocht aan het hof van sultan Murad IV (later diende hij nog onder sultans Ibrahim I en Mehmed IV)
Een bekering tot de islam volgde en voortaan was zijn nieuwe naam Ali Ufki. Hij kon zijn muzikale werk min of meer voortzetten aan het hof van de sultan in Constantinopel. Ufki werkte daar onder meer als vertaler en hofmuzikant. Volgens de overlevering was Bobowski een intellectueel talenwonder die maar liefst zestien talen beheerste, waaronder Pools, Osmaans, Arabisch, Frans, Duits, Grieks, Hebreeuws, Italiaans en Latijn.

Rond 1657, bijna 20 jaar na zijn wegvoering uit Lwów, is Ali Ufki weer een vrij man. De slaaf heeft zich vrijgekocht. Als kenner van twee wereldgodsdiensten, islam en het christendom, wijdt hij zich volledig aan het creëren van wederzijds begrip en het vergroten van respect voor beide culturen. Bobowski/Ufki vertaalde de Bijbel naar het Osmaans, lange tijd de enige complete vertaling van de Bijbel in het Turks. Heilig boek ofwel ‘Kitabi Mukaddes’ heet die vertaling.
Tevens maakte Ufki een vertaling in het Osmaans van de Anglicaanse catechismus en schreef hij een uitleg over de islam in het Latijn. De complete Bijbelvertaling in het Turks wordt als zijn grootste prestatie gezien. Ali Ufki vertaalde ook werken van Hugo de Groot en Jan Amos Comenius naar het Osmaans.
Vanuit zijn kennis van het Frans en van Franstalige psalmen berijmde Ufki veertien Osmaanse psalmen. Deze verzameling psalmen staan bekend als de Mezmurlar en werden door Ali Ufki gerealiseerd in 1665. De oorspronkelijke melodieën van de Geneefse psalmen uit de begintijd van het calvinisme werden daarvoor gebruikt. Het levert een merkwaardig klankpalet op in de uitvoering van het Duitse ensemble Sarband (zie kader).
Losse vrolijke, ietwat mysterieuze, dan gedragen, dan weer broeierige, Midden-Oosterse Osmaanse melodieën. Daarin gebruik makend van een voor Nederlandse calvinistenoren uitbundig klinkend muzikaal instrumentarium.
Daar is de link met Calvijn en het Calvijnjaar. Wojciech Bobowski, alias Ali Ufki was van grote betekenis voor de verspreiding van het christendom in Turkije. De discussie van wederzijds begrip tussen christendom en islam is vandaag de dag weer hoogst actueel. De paus doet vandaag (14 mei 2009) een beroep op moslims en christenen tijdens zijn bezoek aan Nazareth om verschillen te overbruggen. Ali Ufki was daar 350 jaar vroeger mee.
CD Sacred Bridges
Op de CD Sacred Bridges van de wereldbekende à capellagroep  The King´s Singers uit Cambridge en het Duitse ensemble Sarband zijn twee psalmen in de berijming van Ufki vertolkt. In 2006 hielden zij een tournee. Daarin stond de ontmoeting tussen Oost en West, de heilige brug tussen de culturen centraal.

Meer informatie:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Wojciech_Bobowski
http://genevanpsalter.blogspot.com/2009/04/more-psalms-of-ali-ufki.html

Klik om toegang te krijgen tot Ali_Ufki_Stonehill.pdf


http://www.youtube.com :zoeken op ‘Sarband’ ‘Sacred Bridges’

Dit artikel verscheen eerder in Biuletyn 2, 2009

Dit bericht werd geplaatst in Biuletyn. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s