1905: De opmaat tot de Russische Revolutie

Winterpaleis St. Petersburg

12000 arbeiders geleid door Russisch orthodox geestelijk vader Georgi Gapon protesteerden tijdens Bloedige zondag (22 januari 1905) bij het Winterpaleis van tsaar Nicolaas II

In oktober 2004 interviewde ik Andrzej Bądkowski, die aan de wieg stond van de Solidarnosc-beweging in Gdańsk. Hij legde me uit dat sinds 1905 tegen de Russen gevochten was door zowel zijn vader, zijn Kasjoebische grootvader en hijzelf. Het duurt nog minstens een generatie voor de macht van de apparatsjiks echt verdwenen is, vindt hij. Wat is de betekenis van dat jaartal 1905?

1905 is het jaar van ’Bloedige zondag’ in Sint Petersburg, sociale onrust en stakingen in het Rusland van tsaar Nikolaas de Tweede. De opmaat tot de revolutie van 1917.

Meer dan driekwart van de bevolking –ongeveer 80%- behoort tot arbeiders en boeren die onder armoedige omstandigheden leefden. Pas in 1861 werden de boeren vrij en niet langer lijfeigene van de grootgrondbezitters. De feodale structuur van adelstand en bezitlozen verdween, de tsaar was echter nog steeds als alleenheerser aan de macht. De leefomstandigheden waren voor de gewone burger ronduit slecht. Er was geen enkele politiek recht of werkelijke vrijheid. Het industrialisatieproces kwam in  Rusland op gang. Tegen die sociaal-economische achtergrond besloot de tsaar om in 1904 toch de oorlog te verklaren aan Japan. De Russisch-Japanse oorlog, ook wel het eerste grote oorlogsconflict van de 20e eeuw,  werd een blamage voor Rusland. Niemand had erop gerekend maar het Russische Rijk verloor jammerlijk. De tsaar leed imagoschade en het vertrouwen in de tsaar kelderde naar een dieptepunt. Het vertrouwen in  Rusland als grootmacht verdween.

Onder leiding van de geestelijke, vader Georgi Gapon van de Russisch orthodoxe kerk verzamelden zich 12.000 arbeiders op 22 januari 1905 bij het Winterpaleis te Sint Petersburg om te protesteren tegen het beleid van de tsaar. Het vreedzame protest wordt wreed uiteengeslagen. Militairen openen geweervuur op de massa, naar schatting vinden 150 mensen de dood en raakten vele honderden gewond. Het bloedig neerslaan van het volksprotest heeft een averechts effect. De bevolking pikt de harde aanpak van de tsaar niet. Het leidt nog het hele jaar door tot woede, opstanden en stakingen van de Russische arbeiders. De grootste staking vindt in oktober van dat jaar plaats.

De tsaar moet wat doen, zo beseft hij, op aandringen van Sergei Witte die het Oktobermanifest schreef, worden hervormingen aangekondigd: De Doema (afkomstig van het Russische werkwoord voor ‘werken’) wordt opgericht. De georganiseerde opstand in Sint Petersburg gaat als eerste Soviet (Russisch woord voor ‘raad’) de geschiedenisboeken in. Op de voorgrond begeeft zich ene Lev Trotski.

De Doema wordt ingesteld in 1906, premier Pjetr Stolypin wordt door tsaar Nikolaas 2e aangesteld in 1906 om hervormingen door te voeren en zo de revolutionaire onrust te beteugelen. Stolypin moedigt het privé-bezit van boeren aan, een omslag in het grondbeleid.  De aristocratie is niet blij met zijn hervormingen maar ook de boeren zijn aanvankelijk niet heel blij met het nieuwe eigen bezit die financiële risico’s inhielden, waar ze voorheen niet over in hoefden te zitten. De onrust blijft ook in 1906/1907 hoewel minder dan in 1905, toch komen 4000 functionarissen om door het opkomende revolutionaire geweld. Een zekere Josif Djoegasvilli is actief als bankovervaller om zo het  tsarisme te bestrijden.

In 1917 staat het leger aan de kant van de arbeidersbeweging en breekt de revolutie pas echt uit.

Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s