Schindler’s Fabriek herleeft in Krakau

ImageSchindler’s Fabryka Emalia laat twee verhalen zien: De Tweede Weereldoorlog in Krakau en de geschiedenis van het Joodse Getto

 Met de film Schindler’s list van Steven Spielberg uit 1993 werd joods Krakau ineens bekend over de hele wereld. In Oskar Schindler’s Fabryka Emalia aan de ulica Lipowa in stadsdeel Podgórze is een indrukwekkende tentoonstelling over Krakau in de Tweede Wereldoorlog en het Joodse getto ondergebracht. Het rauwe verhaal van Krakau in oorlogstijd.

Op de langverwachte opening van het museum (eind 2008) werd jarenlang geanticipeerd. Tot die tijd was de in verval geraakte Schindler’s fabriek wel bereikbaar maar uiterst moeizaam en op kilometers van het fraaie in de oorlog gespaard gebleven historische centrum.  Anno 2012 is het één van de belangrijkste musea van Krakau. Een zorgvuldig evenwicht is gezocht en gevonden tussen enerzijds Krakau gedurende de bezetting en anderzijds het verhaal van het Joodse getto. Een museum dat niets onvermeld laat van de gebeurtenissen in Krakau tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarmee een museum waar de reiziger naar Krakau eenvoudigweg niet omheen kan. Dit behoort tot het Curriculum Vitae van Krakau. Een afgebroken levenslijn uit het verleden.

Schindler’s Emaille Fabriek heette officieel Oskar’s Schindler’s Deutsche Emailwarenfabrik (DEF) en Schindler werd de officiële eigenaar in 1942. Vijf jaar eerder waren aan de ulica Lipowa drie Joodse ondernemers, Michał Gutman, Izrael Kohn en Wolf Luzer Glajtman begonnen met productiehallen voor ijzerproducten. De invallende orlog (1 september 1939) zorgt voor een Duitse overname van de fabriek. Schindler least de fabrieksgebouwen aan de Lipowa 4 en de Romanowicza 9 en de naam verandert van Pierwsza Małopolska Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyborów Blaszanych ‘Rekord’spółka z.o.o. in Oskar Schindler’s Deutsche Emailwarenfabrik.

 Oskar Schindler Oskar Schindler werd geboren in 1908 in Zwittau te Moravia, het huidige Svitavy in Tsjechië. In 1935 gaat Schindler bij de Sudeten Duitse Partij en komt bij de Abwehr terecht. Na de annexatie van Sudetenland bij Duitsland in 1938 gaan de politieke partij van de Sudetenduitsers op in de NSDAP. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verkast Schindler al snel naar Krakau, waar hij succesvol de emaille fabriek leidt. Hij heeft steeds meer joden aan het werk in zijn emailwarenfabrik. In 1944 evacueert hij het personeel naar Brunnlitz in Tsjechoslowakije. Na de oorlog duikt Schindler op in Argentinië. Hij houdt contact met de joden die hij heeft helpen overleven. In 1963 reeds wordt Schindler door Yad Vashem onderscheiden als Righteous among the Nations. In 1974 werd hij na zijn dood begraven op de katholieke begraafplaats op Mount Zion in Jeruzalem.

 ^De bezetting van Krakau

Krakau onder de nazi-bezetting 1939-1945 heet de tentoonstelling die drie  etages van de  voormalige emaillefabriek beslaat. Verschillende episode uit de Tweede Wereldoorlog komen aan bod. Je waant jezelf volledig in de nazi-periode. Banieren van de nazi’s hangen overal met hun agressieve harde rode kleuren en hakenkruizen. In de vloeren zit een hakenkruismotief verwerkt. Plakkaten van de Duitse overheersing. Alles ademt de net begonnen agressie. De uitbraak van de oorlog in najaar 1939. Krakau nam niet deel aan het gewapende conflict in die septemberdagen, wel werden enkele doelen in de stad door Duitsers gebombardeerd. Hans Frank installeert op 26 oktober bij proclamatie het generaal gouvernement. Krakau wordt de hoofdstad van het generaal gouvernement, een administratieve eenheid in Polen onder Hitler. De Duitse vlag in top boven de ambtswoning van Hans Frank, het Wawel-kasteel, illustreert de Duitse overheersing.

(Wie meer wil lezen over deze periode kan het autobiografische boek lezen van de zoon van Hans Frank,uit 1987.  Niklas Frank: Vader ik haat je, waarin hij definitief afrekent met zijn nazi-vader )

Sonderaktion Krakau

Een voor Krakau pijnlijke episode uit de oorlog, waar eigenlijk nooit zoveel aandacht naar uitging is de terreur gericht tegen de Krakause professoren. De Sonderaktion Krakau. We zien dat de rynek door de Duitsers werd omgedoopt tot Adolf Hilter Platz. De gevreesde gevangenis van de Gestapo aan de ulica Montelupich 7. De gevangenissen aan de ulica Pomorska. Het museum belicht het volledige verhaal van Krakau onder de Duitse bezetting. Ook hoe het gewone leven zich zo goed en kwaad dit mogelijk was, hervatte. De handel op de zwarte markt, rantsoenkaarten die de Duitsers verstrekten. De berichtgeving van de bezetter op allerlei posters op straat. Ook het leven van de Duitsers wordt afgebeeld. Een beeld dat bij mij blijft hangen in het geheugen is het fotootje van jonge Duitse jongetjes die de Hitler-groet met bravoure en trotsheid brengen.

^Het joodse getto

Op weg naar de tweede etage komen we in het Joodse getto, eerst de planty, het stadspark om het centrum dat is nagebootst, waar het gewone leven doorgaat, de Duitse propaganda is afgebeeld. Het stenen plafond en het labyrint van het naargeestige getto geven de bezoeker een sfeer van opgesloten zijn. Een claustrofobisch effect wanneer je door het imitatiegetto schuifelt in een schemerdonker. Het getto bestond van maart 1941 tot maart 1943. herinneringen aan die tijd van ooggetuigen (zoals van de 8-jarige latere wereldberoemde filmmaker Roman Polanski) zijn op de namaakgettomuren geplaatst in korte notities

Een klein onderdeel van Schindler’s museum –slechts twee ruimtes in totaal- hebben direct met Schindler en zijn fabriek te maken. De twee kamers zijn de ontvangstruimte van Schindler en zijn kantoor. Een Duitse landkaart met alle namen daarin in het Duits hangt in zijn kantoor. De foto’s van zijn familie staan nog op het bureau Een vitrine met  de door de fabriek geproduceerde emailproducten staat centraal.

Op 13 en 14 maart 1943 wordt het getto en haar bewoners vernietigd. 2000 joden worden vermoord, waaronder zieken en kinderen. 8000 gettobewoners gaan naar het werkkamp Płaszów en de overigen naar Auschwitz-Birkenau. Het laatste onderdeel van de tentoonstelling is een replica van de steengroeven van Płaszów waar het loodzware werk verricht werd tot de dood daarop volgde. Het onafgebroken werken in de steengroeven ld behoorde tot de zwaarste straffen denkbaar. Eenmaal in die ruimte laten de beelden bezoekers niet onberoerd.

 

Na een korte uiteenzetting over de ‘bevrijding’ door het Rode Leger van Stalin en de gevolgen voor Polen is er tot besluit The room of Choices. Na een donkere corridor wordt een verlichte cirkelvormige ruimte bereikt op de benedenetage, daar wordt iedere bezoeker die op het punt staat de expositie te verlaten nog danig aan het denken gezet door de teksten op ronddraaiende cilinders.

Murw gebeukt door de vele indrukken gedurende een museumbezoek van enkele uren, betreed ik onze eigen werkelijkheid en wereld opnieuw. Anders.

Dit bericht werd geplaatst in Biuletyn, Geschiedenis, Krakow. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s