Wlodawa en Elburg zoeken samenwerking

Verkenning van uitwisselingsprojecten tussen het Veluwse Elburg en het Oost-Poolse Włodawa

Image

Een delegatie van zes personen uit het Oost-Poolse Włodawa was afgelopen najaar te gast in het Veluwse Elburg. Zij bezochten ondermeer de Sjoel en de scholen voortgezet onderwijs van het Nuborgh College; Lambert Franckens en Oostenlicht. De doelstelling van het bezoek was om een uitwisseling tot stand te brengen.

De Poolse delegatie kwam op bezoek nadat eerder een Elburgse afvaardiging in april dit jaar de eerste contacten legde. Zie ook Biuletyn 2 van dit jaar. De mogelijke samenwerking tussen Elburg en Włodawa moet nu verder gestalte gaan krijgen.

Op dinsdagavond 25 september landde het Poolse gezelschap op luchthaven Schiphol en arriveerde ’s avonds in hun hotel te Elburg met de toepasselijke naam ‘Hotel Elburg’. Veel andere keuze was er overigens niet, dit is het enige hotel waarover Elburg beschikt. Op loopafstand lag het restaurant Zilverzoen waar de Nederlandse gastheren, waaronder burgemeester Frans de Lange, de Polen opwachtten. “We kunnen al wel zeggen dat we erg onder de indruk van uw stad Elburg zijn” meende starosta Wiesław Holaczuk in zijn openingswoord. Het oude Nederlandse vestingstadje, als één van de weinige Nederlandse vestingsteden nog volledig ommuurd, maakte direct indruk. Enige moeite was er nog met het  uitleggen/vertalen van de Nederlandse menukaart naar het Pools of zonodig naar wat steenkolen Engels, maar uiteindelijk viel de keuze vooral op vismenu’s. Of dat typisch Elburgs was zo vroegen de Polen die in ieder geval al blij werden van de mierikswortel (chrzan) op hun bord. Elburg is van oudsher een vissersstad, ooit wel net zo belangrijk als Amsterdam, probeerden sommige enthousiaste Elburgers uit het ontvangstcomité, dus met enige fantasie was een visbanket inderdaad wel als een typisch Elburgs gerecht te omschrijven. Mijn vaststelling was dat hier wel wat visserslatijn uitgeslagen werd, maar dat mocht de pret niet drukken. Omdat in Elburg net de intocht van het roodbruine gerstenat, het bockbier, was geweest, namen alle Poolse gasten beleefd een klein glaasje van het huis in ontvangst, maar dit bleek toch niet aan te slaan. De keuken serveerde tegen elf uur ’s avonds de hoofdmaaltijd. Een tijdstip waarop vele van de Włodawa-gasten, gewend aan hun obiad omstreeks 14:00 uur, al over hun stevige trek heen waren. Het weerzien, acht maanden na de eerste ontmoeting in Włodawa verliep ontspannen en even voor middernacht spoedden zij zich naar hun hotel. Op woensdag en donderdag stond hun immers een boordevol programma te wachten dat Elburg had samengesteld.

Vol programma

De woensdagochtend werd benut met het kennismaken met de wijze van lokaal besturen en de verschillende andere bestuurslagen in Nederland. De Rijksoverheid, de provincie en als onderste bestuurslaag de gemeenten. Burgemeester De Lange liet optekenen –off the record- dat de provincie er eigenlijk niet echt zo toe deed voor burgers: “Ze verstrekken vooral geld voor projecten.” en dat binnen het gemeentelijk bestuur de feitelijke macht eigenlijk bij burgemeester en wethouders ligt. Ondanks het dualistisch systeem dat tien jaar geleden werd ingevoerd waardoor burgemeester en wethouders niet meer meestemmen in een gemeenteraad.

Image

Een rondleiding door het gemeentehuis volgde en daarna de lunch bij plaatselijk bekend restaurant De Haas in de Elburger binnenstad. ’s Middags verkende het Poolse bezoek de Elburgse binnenstad tijdens een stadswandeling en werd het museum Sjoel bezocht. De inmiddels met vele prijzen onderscheiden Sjoel in Elburg geeft een beeld van het Joodse leven in Nederland in de Mediene. Voor de bestuurders uit Włodawa interessant omdat zij graag hun eigen synagoge aantrekkelijker willen maken voor bezoek van toeristen. De beide synagoge’s onderzoeken vormen van samenwerking. Dit onderwerp stond op de agenda tijdens een bespreking met het bestuur van de synagoge. ’s Avonds werd  in een nog mild najaarszonnetje de weg gevonden naar een restaurant in de pittoreske haven van Elburg: de Herberg. De tolk die officieel alleen voor het ochtendgedeelte was ingehuurd maar met haar man een dagje Elburg aan haar werkzaamheden vastknoopte, bleef de gehele dag de communicatie bevorderen tussen Nederlanders en Polen. Een gouden greep die het gesprek tijdens het avonddiner goed op gang hield en in prima sfeer verliep. De derde dag, donderdag 27 september, van het bezoek begon met een rondleiding bij de plaatselijke brandweer. Het Elburgse korps, vertegenwoordigd in de persoon van brandweercommandant Bart Engeltjes liet trots de laatste technische hoogstandjes en snufjes van het brandweermaterieel zien onder geïnteresseerde belangstelling van het zestal uit Włodawa. Of Elburg ook te maken had met wateroverlast van rivieren wilden de Polen graag weten? Of hoeveel vrijwilligers en hoeveel betaalde professionals de korpsen nou precies telden. In de regio groot-Włodawa waren verhoudingsgewijs meer betaalde krachten aan het werk, maar in beide gemeenten zetten vrijwilligers zich op brede schaal in. Vooral onder scholieren is de brandweer populair en worden regelmatig competities gehouden tussen teams, vertelde docent Engels Albert Lewczuk.

 Middelbare scholenproject

Image

Later die middag werd na een bezichtiging van de VMBO-school Oostenlicht een vergadering gehouden van de twee delegaties onder leiding van provinciaal Europees vertegenwoordiger Gelderland, Doede Sijtsma.  In 2013 wordt samenwerking/uitwisseling tussen middelbare scholen en de musea van Włodawa en Elburg waar mogelijk ontwikkeld. Daarvoor zijn ook al concrete voorstellen bedacht tijdens die vergadering van Elburgers en Polen. Een mogelijkheid zou kunnen zijn de expositie van (een gedeelte van) de reizende tentoonstelling over vernietigingskamp Sobibór (dit nazi-vernietigingskamp ligt in de gemeente Włodawa) in Elburg. Zo zou ook in het kader van de 70-jarige herdenking van de opstand in Sobibór (oktober 2013) een mogelijk kleinschalig scholenproject van start kunnen gaan. Het bezoek werd na een sfeervolle bottertocht op het Drontermeer besloten met een gezamenlijke maaltijd in restaurant Le Papillon. Op vrijdagochtend volgde de reis naar huis. Elburg heeft een geschiedenis met haar joodse bevolking. Tien van haar bewoners kwamen om in Sobibór als holocaustslachtoffers. Een aangrijpend verhaal dat samenkomt in zowel Elburg als Włodawa. Volgens docent geschiedenis aan het Nuborgh College, Willem van Norel, is de interesse onder jongeren voor dit verhaal groot. En het doet ook wat met ze: “Een les die ze zich hun leven lang herinneren”. Doede Sijtsma zegt namens de provincie Gelderland dat er goede mogelijkheden zijn voor verdere samenwerking: “De invulling daarvan moet nu gerealiseerd worden.”

 Verbondenheid

Wie tien jaar geleden had beweerd dat Elburg en het Poolse Włodawa een geschiedenis hebben die hen samenbindt, zou niet begrepen zijn. Het museum Sjoel in Elburg was nog lang niet opgericht. Het vernietigingskamp Sobibór dat in de gemeente Włodawa ligt, dreigde in de vergetelheid te raken. Internationaal initiatief van Nederlandse, Slowaakse, Israëlische en Poolse regeringen zorgde ervoor dat de nalatenschap en betekenis van Sobibór niet verloren ging. Lokale mensen in Elburg werkten als vrijwilligers aan de realisatie van museum Sjoel, indertijd nog in gebruik als verenigingsgebouw. De bekendheid van joods leven in Elburg kreeg een revival zonder weerga. De Sjoel geeft het Joodse leven in de Mediene van Nederland weer. Tien joodse Elburgers werden omgebracht in Sobibór. Het lijkt een onbeduidend aantal afgemeten aan de vele slachtoffers die Sobibór opeiste tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar hoeveel honderden dorpen en stadjes in Europa zagen zo ook een deel van het joodse leven eindigen? De verbondenheid van Elburg en Włodawa/Sobibór is een ‘pars pro toto’: Het is op microniveau illustratief voor het gehele internationale verhaal van de holocaust.

Het is nu aan Elburg en Wlodawa om een samenwerking na de eerste voorzichtige aftastingsfase te verwezenlijken.

Op het Lambert Franckens College is al enige jaren voor klassen 3 HAVO/VWO een lesprogramma over het Joods verleden van Elburg. In Włodawa werd jongerengroep “In Posterum” enkele jaren geleden opgericht. Zij bestuderen en houden de herinnering levend aan het verleden van Sobibór.

Unieke kansen om twee kanten van Joods leven met elkaar te verbinden. Zij maken zoals gezegd gezamenlijk deel uit van een veel grotere Europese geschiedenis. Het gaat ten diepste om een nog steeds schrijnend verhaal dat de twee gemeenten Elburg en Włodawa overstijgt en nimmer uitverteld is.

Dit bericht werd geplaatst in Biuletyn, Wlodawa. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s