Polen’s fraaiste barokpaleis: Wilanów

Wilanów, een reis naar het Polen van Jan III Sobieski

Paleis Wilanow, april 2003

Een gedeelte van Paleis Wilanow, april 2003

Paleis Wilanów van koning Jan III Sobieski geldt als één van de mooiste barokpaleizen in Polen. De bouw ervan begon in 1677. Bescheiden waren de bouwmeesters van paleis Wilanów niet. De voorgevel vermeldt “Wat de oude stad (Rome) ooit bezat, heeft nu Wilanów”. QUOD VETUS URBS COLUIT, NUNC NOVA VILLA TENET.

 Stadspark Łazienki is weliswaar bekender, heeft meer bezoekers en biedt mooie romantische sfeer op een zwoele zomeravond, maar Wilanów, in het zuiden van Warschau, is een bezoek  zeker meer dan waard. Een schatkamer van Poolse geschiedenis; de periode Jan III Sobieski. Paleis Wilanów staat symbool voor een natie die (tijdelijk) opveerde onder het bewind van een Poolse koning te midden van Zweedse en Saksische troonbestijgers. Het Polen van de Delingen (1772, 1793, 1795, waardoor Polen als land ruim 120 jaar van de kaart verdween, tot 1918) leek nog lang niet in zicht.

Het land had een roerige periode achter de rug, de zogenaamde Deluge, een periode waarin Polen’s macht afbrokkelde onder voortdurende aanvallen van ondermeer de Kozakken en verwoestende oorlogen met de Zweden. Polen had veel te lijden gehad onder de Zweedse agressie en destructie in 1655. Deze zogeheten ‘Potop’ (zondvloed) ging gepaard met plunderingen, rooftochten en brandstichtingen in geheel Polen. Onder Jan III Sobieski was een periode van relatieve rust aangebroken, hij gaf opdracht tot de bouw van een koninklijke residentie op ongeveer 10 kilometer ten zuiden van Warschau.

 Patriottische vergelijking met Rome

De barokke monumentale entree naar het paleis wordt gevormd door twee pilaren met allegorische voorstellingen van Mars en Pax. Triomf en Vrede wordt daarmee tot uitdrukking gebracht. Het stabiele Polen dat Jan III Sobieski tijdens zijn heerschappij bewerkstelligde. Sobieski geniet ook onder de Poolse patriotten vandaag de dag nog de nodige faam. Het was Sobieski die de slag te Wenen leidde, een veelvuldig door Polen gememoreerde en bewierookte historische gebeurtenis. Op 14 juli 1683, bijna 330 jaar geleden dus, begon de veldslag en duurde de hele zomer. De overwinning werd op 12 september 1683 gevierd. Sobieski leidde de troepen die tegen de Ottomanen vochten. Welvaart, vrede en een onoverwinnelijk gevoel brachten de bouwers van Wilanów ertoe de vergelijking met wereldstad Rome aan te gaan. Sobieski’s Villa Nuova zoals het paleis oorspronkelijk heette was klaar in 1886.

  QUOD VETUS URBS COLUIT, NUNC NOVA VILLA TENET. “Wat de oude stad (Rome) ooit bezat heeft nu Wilanów”.  Deze lijfspreuk staat op Wilanów geschreven.

De atmosfeer van paleis Wilanów is die van een koninklijke residentie blakend van zelfvertrouwen. De heroïek, de militaire macht, ze worden een saluut gebracht door de beelden bovenop het paleis. De standbeelden van Bacchus, Apollo en Mars. Representatief voor kwaliteiten als onoverwinnelijkheid, rechtvaardigheid en ongebreidelde moed. Zoek naar de afbeelding van Hercules die de leeuwenmoed van Sobieski symboliseert. Fortitudo en Valor, onoverwinnelijkheid en lichamelijke kracht.

Polen was zoals gezegd hersteld van de verwoestende invasies van de Zweden (1655) en Jan III Sobieski belichaamde de teruggevonden moed. De slag om Wenen werd verwerkt in Atlas die de wereldbol trots omhoog houdt. Voor Polen was het Jan Sobieski zelve die de wereld van de ondergang behoedde, de dreigende overheersing van de Islam en de Ottomanen in Europa.

 “De trotse koppige vasthoudendheid en vaderlandsliefde van Polen voelen en begrijpen? Ga naar Wilanów en bestudeer haar symbolen, allegorieën en beelden. Ze leggen de Poolse ziel en een machtig en verloren verleden bloot. Een bloeiperiode onder koning Jan III Sobieski, een volbloed Poolse koning die na 81 jaar Zweedse koningen de macht over Polen had van 1674-1696. Eigenschappen als nobelheid, waarheid,  kennis, gulheid, noodzakelijkheid, eendracht, oprechtheid en rechtvaardigheid,eenheid, doorzettingsvermogen, bescheidenheid, vertrouwen, gezondheid, kracht, waakzaamheid zijn in het exterieur terug te vinden. Nu nog de karaktereigenschappen van een Poolse gentleman.”

 Allegorische vooorstellingen

De façade toont afbeeldingen van Ovidius´ Metamorfosen. Verscheidene  allegorische voorstellingen komen achtereenvolgens aan bod. De toekomstige leiders van het land en de bewoners van Wilanów dienden te beschikken over zulke verworvenheden: Nobelheid, waarheid,  kennis, gulheid, noodzakelijkheid, eendracht, oprechtheid en rechtvaardigheid, afgebeeld op de noordelijke vleugel. Eenheid, doorzettingsvermogen, bescheidenheid, vertrouwen, gezondheid, kracht, waakzaamheid  op de zuidelijke vleugel. Wie nog op zoek is naar de vraag welke karaktereigenschappen Polen waarderen, vindt hier het antwoord.

Mild oordeel geschiedenis

De cirkel van het verhaal is daarmee trouwens nog lang niet rond. Polen kwam na de periode Sobieski voor bijna 70 jaar onder het bewind van Saksische koningen. De laatste Poolse koning August Poniatowski zag door de toenemende macht van grootgrondbezitters Polen opgedeeld worden onder Pruisen, Rusland en Oostenrijk. Jan III Sobieski stierf uiteindelijk als een niet erg geliefde koning (net zoals zijn voorgangers). Het verlies van grote delen van het Poolse rijk na het verdrag van Moskou (1686) fnuikte hem. De laatste jaren tot zijn dood in 1696 zocht hij troost in zijn geliefde residentie: Wilanów.  De geschiedenis oordeelde mild over Sobieski. Hij had weinig speelruimte door de macht van het ‘liberum veto’ van de Poolse magnaten in de Sejm. Ondanks de politieke zwakte leeft hij voort in de herinnering van Polen als een vooral krijgshaftige held die Europa voor de overheersing van de Ottomanen behoedde. Na het heengaan van Sobieski was Wilanów lange tijd in bezit van magnatenfamilies als de Czartoryski’s en de Potocki’s. In het park vlak naast de ingang van het paleis bevindt zich de graftombe van Stanislaw Kostka Potocki.

http://www.wilanow-palac.art.pl/

Dit is een bewerking van het artikel dat eerder verscheen in Biuletyn 3, 2008 en in ‘Het beste van Polen’ (juli 2008, Polish Organisation of Tourism)

 

Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Warschau. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s