Warschau stad om je steeds meer in te verdiepen

Warschau stad om je steeds meer in te verdiepen

Rynek Starego Miasta, Warszawa

Rynek Starego Miasta, Warszawa

 Je zult weinig Polen vinden die beweren dat hun hoofdstad Warschau een mooie stad is. Polen antwoorden steevast dat ze niet erg van Warschau gecharmeerd zijn. Het zou een staat binnen de staat zijn, niet het echte Polen. Ze zijn er gelukkig maar een paar keer geweest, voor het regelen van reisdocumenten bijvoorbeeld. De hoofdstedelijke Pool, die vinden ze maar een blaaskaak, altijd gehaast en vooral zou Warschau een stad met grauwe eentonige buitenwijken zijn.

Toch beoogt dit stuk de lezer ervan te overtuigen om juist wel naar de Poolse hoofdstad te komen. Is het dan allemaal kommer in kwel, daar in Warschau? Welnee, een moderne stad, met een rijk cultureel leven,  aan surplus aan geschiedenis, maar nog altijd wel in een worsteling, zo lijkt het, met dat verleden. Het verleden maakt een bezoek juist wel zeer de moeite waard en Warschau heeft op meerdere locaties in het historisch centrum nog altijd de grandeur van de koningsstad die het in de 17e en 18e eeuw was. Warschau wist zich als hoofdstad meerdere keren op te richten van een complete verwoesting. Weerbaarheid, veerkracht en dynamiek. Na de Tweede Wereldoorlog wordt het even clichématige als mythologische begrip ‘Feniks uit de as’ wel van toepassing geacht. Op het oude marktplein van Warschau staat een symbolische beeltenis van een zeemeermin. De Pomnik Syrenki. Half vrouw half vis met het zwaard en het schild geheven. Zij zou volgens de legende de stad en zijn inwoners beschermen.

103-0375_IMG

Het symbool van Warschau, op de Rynek Starego Miasta, de zeemeermin, de Pomnik Syrenki. Het staat op de plek waar ooit het achttiende eeuwse stadhuis van Warschau was. In 1855 kwam de zeemeermin, gemaakt door Konstanty Hegel op haar plaats, en bleef daar tot 1929. Daarna vanaf 1972 weer op haar post.

Warschau is voor de objectieve beoordelaar een stad met een haast onvergelijkbaar pijnlijke achtergrond. Dat van volledige vernietiging en de liquidatie van de bijna gehele Joodse bevolking die uit 400.000 personen bestond. Hoewel er ook honderdduizenden Poolse slachtoffers omkwamen gedurende de Tweede Wereldoorlog. Hitler en Himmler verordonneerden dat van Warschau niets mocht overblijven, naar schatting 90 % van de stad werd vernietigd nadat de Warschau-ers het gewaagd hadden een opstand tegen de nazi’s te beginnen. Het Rode Leger keek vanaf de oevers van de Wisla toe vanuit stadsdeel Praga. Die ervaring gaf Warschau na de oorlog wel de kans voor een wedergeboorte. De Poolse hoofdstad herrees in de decennia na de oorlog en werd stukje bij beetje herbouwd. Soms wordt beweerd dat zo’n volledige en grondige opbouw alleen in een totalitaire staat mogelijk was. Een stad die met deze nieuwbouw ook genadeloos afscheid nam van dat verleden. Want het is zoeken naar overblijfselen van Joods Warschau. Ooit een multiculturele stad met gezichtsbepalende minderheid is Warschau nu een opvallend homogene hoofdstad geworden. Een stad met multiculturele wortels, schrijnende herinnering aan een verdwenen realiteit.

Warschau werd pas in 1596 officieel de hoofdstad van Polen, daarmee één van de jongste Europese hoofdsteden. Gesticht door Mazovische hertogen eind dertiende eeuw wordt het een eeuw later de hoofdstad van Mazovië. De Zweedse koning Zygmunt III Wasa haalde de troon van Krakow naar Warschau. De bloeiperiode van de Poolse koningen, de dynastie der Jagiellonen, blijft verbonden aan Krakow. Misschien dat de Polen daarom wat moeite met Warschau als hoofdstad hebben omdat hier niet het grote machtige Polen floreerde dat ze  graag in het Poolse collectieve geheugen zo opslaan. In Warschau waren Zweedse en Saksische koningen voor 150 jaar de baas aan het hof, onderbroken door Jan III Sobieski en de laatste Poolse koning August Stanislaw Poniatowski.

Warschau kende al in de zeventiende eeuw een grote verwoesting uitgevoerd door de Zweden, daarna werd de weg vrijgemaakt voor barokke nieuwbouw; tal van paleizen zijn gebouwd in de tweede helft zeventiende eeuw. Waarin de Nederlandse bouwmeester Tylman van Gameren een belangrijk aandeel had. Warschau verdween na de Delingen uiteindelijk als hoofdstad en leidde een eeuw lang feitelijk een bestaan als Russische provinciehoofdstad. Warschau leefde op in de Tweede Poolse Republiek van 1918-1939, het was weer een echte Poolse hoofdstad voor even. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de onfortuinlijke stad met de grond gelijk gemaakt en daarna vervolgens minutieus weer opgebouwd, waarin gebruik gemaakt werd van de stadsgezichten geschilderd door Canaletto, wiens doeken te zien zijn in de Zamek Krolewski, het koninklijk Slot.

Daarna brak een nieuwe periode aan, ditmaal onder het communistisch juk. Die periode waarin Warschau volledig werd herbouwd alsof er geen vernietiging had plaatsgevonden, duurde voort tot 1989. Het is dus eigenlijk pas sinds ruim twintig jaar dat Polen weer hoofdstad is van een vrije natie. De moeilijke transitie van plangeleide economie naar de kapitalistische vrije markt volgde in de jaren ’90.

Warschau is daarmee bij uitstek een stad waarin de recente Europese geschiedenis zich soms uitvergroot samenbalt. En de stad waar je de afgelopen eeuwen van Polen het scherpst door de zoeker ziet. Kijk op de straten naar de vele tientallen zo niet honderden gedenktekens en monumenten. Zij vertellen allen een stukje uit het recente en veel verdere verleden. Overal, op elke straathoek, ligt een verhaal. Klaar om ontdekt te worden door zijn bezoekers.

Naast alle geneugten en ongemakken van de moderne Midden-Europese hoofdstad, waarin zo soms de tanden van de commercie zich te veel en te gretig vastbijten, maakt dát juist Warschau zo interessant. Warschau verdient dan ook geen vluchtige blik maar een grondige kennismaking die toch steeds weer naar meer doet verlangen.

Dit bericht werd geplaatst in Warschau. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s