Memento, nagelaten vertalingen van Gerard Rasch

  • Persoonlijke bloemlezing Poolse poëzie van de 20e eeuw, geregisseerd vanaf Rasch’ sterfbed 

 ’s Nachts word ik wakker koud van de angst

Ik zweef hoog in een ballon

mijn leven beneden zie ik waaien

als stoppelvelden leeg, uiteengereten

 “Koud van de angst, wakker in de nacht, tel ik nog eens al het ontelbare, ik oefen voor de dood.” De versregels zijn van de Poolse dichter Kazimierz Wierzynski in zijn gedicht “ ´s Nachts word ik wakker”. Ziekte, lichamelijkheid en dood zijn de thematische lijn in Gerard Rasch´ laatste uit het Pools vertaalde dichtbundel : Memento. Zijn testament. Het laatste werk van de op 10 maart 2004 overleden Rasch wordt ingeleid door dochter Miriam. Het verscheen postuum in oktober 2005. Een verrassend en persoonlijk overzicht van de Poolse poëzie uit de twintigste eeuw.  

MementoEen boek met mooie gedichten die voor het bevestigen van hun waarde niets anders dan zichzelf behoeven, en een attente lezer natuurlijk. Met die woorden beëindigt Miriam Rasch haar inleiding op de laatste bloemlezing met Poolse, in het Nederlands vertaalde, gedichten van haar vader Gerard Rasch.  Rasch werd vooral bekend van de vertalingen van het werk van Nobelprijswinnaars Czesław Miłosz en Wisława Szymborska. Gerard Rasch werd bekroond met de Martinus Nijhoff-prijs in 1997 en hem viel vanuit Polen een nationale onderscheiding voor verdiensten voor de Poolse cultuur en de PEN-club prijs ten eer. Memento heeft niet de bedoeling om de perfecte bloemlezing van de Poolse dichtkunst te zijn. Bijvoorbeeld dichteres Szymborska werd volledig uit het boek gelaten, om de reden dat haar werk al beschikbaar is. Alle teksten die eerder in boekvorm verschenen vielen af. Het laatste project dat Rasch vanaf zijn ziekbed in de winter van 2004 regisseerde is een persoonlijk document, een persoonlijke collectie van Rasch en ook van zijn dochter Miriam die uiteindelijk de definitieve selectie op aangeven van haar vader voltooide. De bundel van Rasch getuigt van vreugdevolle euforie, verharde teleurgestelde bitterheid en berustende wijsheid. Kortom het is een levenselixer dat bij Rasch, de Poolse poëzie  en zijn lezers past. In het voorwoord betoogt Miriam Rasch dat het patroon dat ontstaat in de gedichten inherent is aan het ouder worden. Het vinden van een nieuw evenwicht juist na episodes van jeugdige naïviteit, de pijn van het ouder worden en de berusting. De gedichten in Memento kunnen los van elkaar worden gelezen, maar ze zijn met elkaar in samenspraak. De thematiek heeft betrekking op drie gebieden. Behalve voor het eerder genoemde thema ziekte en dood, kiest Rasch voor de politiek, en, om de twee zware thema´s noodzakelijkerwijs wat te verzachten, de humor.

Geen typische afspiegeling Poolse poëzie en toch weer wel

Eén van de voorwaarden die Gerard Rasch stelde aan zijn laatste dichtbundel was dat het geen typisch Poolse bundel mocht worden, geen doorsnee afspiegeling van de literair poëtische  Poolse geschiedenis. Zo´n 280 titels werden geselecteerd en achtergelaten in een envelop aan dochter Miriam. Van die 280 “vrienden” moesten er nog 100 afvallen om binnen de toegemeten omvang van 287 bladzijden te vallen. Hoewel het dus geen typische bloemlezing mocht worden, werd het er uiteindelijk tòch een, schrijft Miriam Rasch. IJkpunten uit de Poolse dichtkunst vinden hun weg naar het lezerspubliek in Memento. Van de emotionele en intens indringende gedichten van Tadeusz Borowski (De nacht boven Birkenau, De zon van Auschwitz) tot de lichtvoetige  aforismen van Stanisław Jerzy Lec. Tussen de gedichten en hun auteurs zijn opmerkelijke verbanden te vinden.  Het past bij de manier waarop Rasch zich wenst dat wij de Poolse gedichten uit Memento in ons opnemen. In samenspraak met elkaar. Neem nou Czesław Miłosz en Anna Świrszczyńska. Beiden in hun jeugd opgegroeid in Warschau, daar de oorlogsjaren meegemaakt en op latere leeftijd tot hun dood wonend in Kraków. Świrszczyńska tot 1984, Miłosz tot 2004.

De erudiete poëzie van Miłosz; één van zijn laatste gedichten, Orfeus en Euridice (2003) een gedicht over zijn overleden vrouw, is opgenomen. De lichaamsbewuste vrouwelijke gedichten van Anna Świrszczyńska, die op latere leeftijd doorbrak met “Ik vrouw” (Jestem Baba) uit 1972 staan er ook in.

Samensmelting van vreugde en uitzichtloosheid

Miriam Rasch herkent de samensmelting van opgewonden vreugde en uitzichtloosheid gedurende het ziekbed en sterfbed van Gerard Rasch in het gedicht ‘Het brandmerken van de herfst’ van Julia Hartwig. Die berusting en het evenwicht worden bereikt en doorvoeld na het lezen van Memento. Een indrukwekkend, persoonlijk getint afscheidswerk.

Gerard Rasch, Memento, ingeleid door Miriam Rasch, uitgeverij Pegasus, isbn 90 6143 294 4,  287 pagina´s gebonden, €24,50

 Dit artikel werd gepubliceerd in Biuletyn 5, 2005

Het brandmerken van de herfst, Julia Hartwig.

Het brandmerken van de herfst, Julia Hartwig.

Dit bericht werd geplaatst in Biuletyn, Literatuur en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s